Ustalenie wartości majątku małżeńskiego to jeden z najważniejszych, a zarazem najbardziej złożonych etapów w procesie podziału majątku małżeńskiego po rozwodzie czy ustaniu wspólności majątkowej. Od prawidłowej i rzetelnej wyceny zależy sprawiedliwość rozliczeń między byłymi małżonkami. Często dochodzi do sporów na tym etapie, dlatego kluczowe jest zrozumienie, jak prawidłowo oszacować wartość składników majątku i jakie czynniki mogą na nią wpływać. Profesjonalne wsparcie adwokata rozwodowego może znacznie ułatwić i przyspieszyć ustalenie wartości majątku małżeńskiego.

Ustalenie wartości majątku małżeńskiego – w jakich okolicznościach?

Ustalenie wartości majątku małżeńskiego jest konieczne gdy ustaje wspólność majątkowa między małżonkami. Dzieje się to najczęściej w wyniku:

• Rozwodu lub unieważnienia małżeństwa.
• Orzeczenia separacji.
• Ustanowienia rozdzielności majątkowej (np. poprzez zawarcie intercyzy u notariusza).
• Śmierci jednego z małżonków.

Ustalenie wartości majątku małżeńskiego jest niezbędne, aby móc dokonać jego sprawiedliwego podziału między byłych małżonków. Co istotne, skład majątku (czyli co wchodziło w jego skład) ustala się na dzień ustania wspólności, natomiast jego wartość (ile jest warte) – według cen aktualnych na dzień dokonywania podziału.

Co wchodzi w skład majątku małżeńskiego do wyceny?

Zanim przystąpi się do wyceny, należy precyzyjnie określić, co dokładnie stanowi majątek wspólny małżonków. W jego skład wchodzą wszystkie aktywa nabyte przez oboje małżonków lub przez jednego z nich w trakcie trwania wspólności majątkowej. Najczęściej są to:

• Nieruchomości.
  Działki, domy, mieszkania, lokale użytkowe, garaże. Ich wartość jest zazwyczaj najwyższa i budzi najwięcej emocji.
• Ruchomości o większej wartości.
  Samochody, motocykle, łodzie, cenne dzieła sztuki, antyki, biżuteria, sprzęt elektroniczny czy AGD.
• Środki pieniężne.
  Gotówka, środki na rachunkach bankowych, lokaty, fundusze inwestycyjne, akcje, obligacje.
• Prawa majątkowe.
  Udziały w spółkach, wierzytelności, prawa do wynagrodzenia (np. z tytułu umowy o dzieło czy zlecenia, które nie zostały jeszcze wypłacone), a także prawa autorskie i prawa własności przemysłowej nabyte w trakcie trwania wspólności.
• Przedmioty majątkowe służące do prowadzenia działalności gospodarczej.
  Maszyny, urządzenia, zapasy, wartości niematerialne i prawne (np. patenty, licencje, know-how), jeśli firma była prowadzona w ramach majątku wspólnego.
• Oszczędności emerytalne.
  Środki zgromadzone w otwartych funduszach emerytalnych (OFE) czy pracowniczych programach emerytalnych (PPE), o ile zostały nabyte w trakcie małżeństwa.

Warto pamiętać, że podziałowi nie podlega majątek osobisty małżonków. Należy do niego m.in. majątek nabyty przed ślubem, otrzymany w darowiźnie lub spadku (chyba że darczyńca lub spadkodawca postanowił inaczej), prawa niezbywalne, przedmioty osobistego użytku czy odszkodowania za uszkodzenie ciała.

Na kiedy następuje ustalenie wartości majątku małżeńskiego?

Ustalenie wartości majątku małżeńskiego dokonuje się według stanu na dzień ustania wspólności majątkowej (czyli najczęściej na dzień uprawomocnienia się wyroku rozwodowego lub zawarcia intercyzy), ale według cen aktualnych na dzień dokonywania podziału. To bardzo ważna zasada, która ma na celu zapewnienie sprawiedliwego podziału. Oznacza to, że jeśli na przykład rozwód nastąpił pięć lat temu, a przez ten czas wartość nieruchomości znacznie wzrosła, to do podziału przyjmuje się wartość rynkową z dnia, w którym faktycznie dochodzi do podziału.

Ta zasada bywa źródłem konfliktów, zwłaszcza w przypadku długotrwałych postępowań sądowych lub znacznych fluktuacji na rynku. Celem jest jednak uniknięcie sytuacji, w której jeden z małżonków zyskałby lub stracił na zmianie wartości majątku w okresie między ustaniem wspólności a faktycznym podziałem.

Metody na ustalenie wartości majątku małżeńskiego.

Istnieje kilka metod na ustalenie wartości majątku małżeńskiego, w zależności od rodzaju składnika majątkowego i zgodności stron:

Zgodne oświadczenie stron.
Jeżeli byli małżonkowie są zgodni co do wartości poszczególnych składników majątku, mogą wspólnie określić ich wartość. Jest to najszybsza i najtańsza metoda, możliwa do zastosowania zarówno w przypadku ugody notarialnej, jak i w postępowaniu sądowym, o ile sąd uzna taką wycenę za rzetelną. Jest to preferowana opcja, gdy strony darzą się zaufaniem i mają realistyczne podejście do cen rynkowych.

Ceny rynkowe.
W przypadku łatwo zbywalnych ruchomości (np. samochodów, sprzętu elektronicznego), można posłużyć się średnimi cenami rynkowymi z ogłoszeń sprzedaży podobnych przedmiotów. W przypadku nieruchomości, można analizować ceny transakcyjne z danej okolicy.

Opinia biegłego sądowego.
Jest to najczęściej stosowana metoda, gdy strony nie mogą dojść do porozumienia w kwestii wartości majątku, zwłaszcza nieruchomości, przedsiębiorstw czy innych skomplikowanych aktywów. Sąd powołuje biegłego rzeczoznawcę majątkowego, który sporządza operaty szacunkowe, określające wartość rynkową poszczególnych składników majątku. Opinia biegłego jest wiążąca dla sądu, chyba że zostanie skutecznie zakwestionowana przez jedną ze stron. Koszty sporządzenia opinii ponoszą zazwyczaj oboje małżonkowie.

Wycena rzeczoznawcy.
Strony mogą również samodzielnie zlecić wycenę rzeczoznawcy majątkowemu jeszcze przed skierowaniem sprawy do sądu. Taka prywatna wycena może stanowić punkt wyjścia do negocjacji i potencjalnego zawarcia ugody. Jeśli sprawa trafi do sądu, taka wycena może być traktowana jako dowód w sprawie, choć ostatecznie sąd może i tak zlecić opinię biegłego.

Księgi rachunkowe i sprawozdania finansowe.
W przypadku przedsiębiorstw czy udziałów w spółkach, do ustalenia wartości mogą być wykorzystywane dane z ksiąg rachunkowych, sprawozdań finansowych, a także analizy ekonomiczne i metody wyceny przedsiębiorstw.

Czynniki wpływające na wartość majątku

Na wartość majątku małżeńskiego mogą wpływać różne czynniki, które należy wziąć pod uwagę podczas wyceny:

• Stan techniczny i zużycie. Dotyczy to ruchomości (np. stan samochodu) oraz nieruchomości (wiek budynku, stan remontów, stopień zużycia instalacji).
• Lokalizacja. W przypadku nieruchomości, lokalizacja ma kluczowe znaczenie. Domy czy mieszkania w atrakcyjnych dzielnicach, z dobrą infrastrukturą, będą miały wyższą wartość.
• Sytuacja rynkowa. Fluktuacje na rynku nieruchomości, samochodów czy innych aktywów mogą znacząco wpływać na ich wartość w czasie. Recesja może obniżyć wartość, a boom gospodarczy – podnieść.
• Nakłady i obciążenia. Wartość majątku może być pomniejszona o istniejące obciążenia (np. kredyty hipoteczne) lub zwiększona o poczynione nakłady (np. remonty zwiększające wartość nieruchomości).
• Stan prawny. Obciążenia prawne, takie jak służebności, hipoteki czy roszczenia osób trzecich, mogą wpływać na wartość rynkową składnika majątkowego.
• Specyfika przedmiotu. Niektóre przedmioty (np. dzieła sztuki, kolekcje) wymagają specjalistycznej wiedzy i doświadczenia do prawidłowej wyceny.

Prawidłowe ustalenie wartości majątku małżeńskiego jest fundamentem sprawiedliwego podziału. Wycena powinna być rzetelna i opierać się na obiektywnych kryteriach. Zaniedbanie tego etapu może prowadzić do długotrwałych sporów i niezadowolenia jednej ze stron z wyniku podziału.

Ustalenie wartości majątku małżeńskiego – wsparcie adwokata.

Moja rola jako adwokata w procesie ustalenia wartości majątku małżeńskiego jest nieoceniona. Przede wszystkim, pomagam mojemu klientowi w dokładnym zidentyfikowaniu wszystkich składników majątku wspólnego, często odkrywając aktywa, o których istnieniu klient mógł nie wiedzieć lub których znaczenia nie doceniał. Wspieram go w gromadzeniu niezbędnej dokumentacji, takiej jak akty notarialne, wyciągi bankowe, dowody zakupu ruchomości, umowy kredytowe czy dokumenty dotyczące prowadzonej działalności gospodarczej. Następnie, doradzam w wyborze najodpowiedniejszej metody wyceny dla poszczególnych składników, wskazując na potencjalne ryzyka i korzyści.

Jeśli strony nie mogą dojść do porozumienia, reprezentuję interesy mojego klienta w negocjacjach, dążąc do akceptacji sprawiedliwej wyceny. W przypadku konieczności przeprowadzenia postępowania sądowego, składam odpowiednie wnioski o powołanie biegłego sądowego i aktywnie uczestniczę w procesie dowodowym, dbając o to, by opinia biegłego była rzetelna i uwzględniała wszystkie istotne aspekty. Moim celem jest zapewnienie, że wartość majątku małżeńskiego zostanie ustalona w sposób, który zagwarantuje mojemu klientowi sprawiedliwy udział w podziale.

Ustalenie wartości majątku małżeńskiego – przykład z życia.

Magdalena i Robert, będąc w trakcie rozwodu, stanęli przed problemem ustalenia wartości majątku małżeńskiego. Największą jego część stanowił dom, który nabyli 15 lat temu. Magdalena uważała, że dom jest wart znacznie więcej niż Robert, który z kolei twierdził, że jego wartość jest przeszacowana z uwagi na konieczność przeprowadzenia remontu. Zgłosili się do mnie, aby pomóc im w tym sporze.

Moje pierwsze kroki polegały na zebraniu wszystkich dokumentów dotyczących nieruchomości, w tym aktu notarialnego zakupu i faktur za przeprowadzone remonty. Doradziłem im, aby spróbowali porozumieć się co do wyceny i wspólne ustalenie wartości majątku małżeńskiego. Ponieważ to się nie powiodło, zasugerowałem powołanie niezależnego rzeczoznawcy majątkowego. Pomogłem im wybrać doświadczonego specjalistę, który sporządził operat szacunkowy, uwzględniając stan techniczny domu, jego lokalizację i aktualne ceny rynkowe. Dzięki rzetelnej opinii rzeczoznawcy, Magdalena i Robert zaakceptowali ustaloną wartość majątku małżeńskiego i na jej podstawie mogli przystąpić do sprawiedliwego podziału. To znacznie przyspieszyło zakończenie sprawy.

Ustalenie wartości majątku małżeńskiego – źródła prawne.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59 z późn. zm.) – reguluje kwestie wspólności majątkowej małżeńskiej, jej ustania i podziału.

Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 z późn. zm.) – przepisy ogólne dotyczące własności, zobowiązań i odpowiedzialności cywilnej, mające zastosowanie również w sprawach majątkowych małżeńskich.

Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 z późn. zm.) – reguluje zasady postępowania sądowego w sprawach o podział majątku wspólnego, w tym kwestie powoływania biegłych i postępowania dowodowego.

Ustawa o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741 z późn. zm.) – zawiera przepisy dotyczące wyceny nieruchomości przez rzeczoznawców majątkowych.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59 z późn. zm.) – reguluje kwestie wspólności majątkowej małżeńskiej, jej ustania i podziału.

Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 z późn. zm.) – przepisy ogólne dotyczące własności, zobowiązań i odpowiedzialności cywilnej, mające zastosowanie również w sprawach majątkowych małżeńskich.

Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 z późn. zm.) – reguluje zasady postępowania sądowego w sprawach o podział majątku wspólnego, w tym kwestie powoływania biegłych i postępowania dowodowego.

Ustawa o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741 z późn. zm.) – zawiera przepisy dotyczące wyceny nieruchomości przez rzeczoznawców majątkowych.